Fundering Keulse Poort weer even zichtbaar

‘De eigenlijke poort heeft niets bijzonders' aldus een beschrijving door de militair F. van Brunsveld Van Hulten over de Keulse Poort in 1817. De massieve funderingen die bij rioleringwerkzaamheden begin oktober 2011 voor even zichtbaar waren en oude tekeningen van het bouwwerk, geven echter een heel ander beeld.

Het ruime plein voor het voormalige postkantoor bood, voor de afbraak van de vestingwerken in het derde kwart van de 19e eeuw, plaats aan de bouwwerken die de Laarpoort of Keulse Poort worden genoemd. De naam Keulse Poort komt pas in de loop van de 18e eeuw in zwang. Het poortgebouw kent al een lange geschiedenis waarin het complex geregeld wordt aangepast aan de nieuwste militaire inzichten. Halverwege de 19e eeuw is deze toegang tot de stad uitgegroeid tot een omvangrijk complex verdedigingswerken.

Van stadsverheffing tot slechting van de vesting

Uit historische bronnen weten we dat kort na het verkrijgen van de stadsrechten in 1343, een vierkante poorttoren werd opgericht die voor het eerst in 1349/50 vermeld wordt. Nog geen halve eeuw later (in 1396) wordt het poortgebouw, net als de andere 3 stadspoorten, voorzien van een voorpoort in de vorm van twee ronde torens.

De meest indrukwekkende uitbreiding volgt in 1447 toen een bolwerk voor de eigenlijke poort wordt gebouwd. Twan Ernst (cultuurhistorie Venlo): "Dit bolwerk of rondeel in de vorm van een enorme toren is uniek binnen de Venlose middeleeuwse verdedigingswerken. Van de drie stadspoorten aan de landzijde werd alleen de Keulse Poort van een dergelijk verdedigingswerk voorzien. Het was vergelijkbaar met de Stratemakerstoren in Nijmegen en de Vijf Koppen in Maastricht".

De hoefijzervormige toren met aansluitende poortdoorgang, bood op de eerste verdieping plaats aan drie kanonnen die in overwelfde schietgaten geplaatst konden worden. Ook op de begane grond kon een kanon geplaatst worden. Aanvallers zullen aanvankelijk, behalve met deze vuurkracht, ook geïmponeerd zijn door de dikte van de muren: deze waren met 3,5 meter waarschijnlijk de zwaarste muren die ooit in Venlo gebouwd zijn.

De snelle ontwikkeling van vuurwapens maakt nieuwe aanpassingen in de verdedigings-werken noodzakelijk. In de loop van de 16e en 17e eeuw raakt het bolwerk overbodig en komt pal achter de nieuwe aarden verdedigingswallen te liggen. Wellicht dat daarom de poort in 1817 minder indrukwekkend werd gevonden. De toren krijgt een nieuwe functie als kruitmagazijn, hoewel de hoge luchtvochtigheid hem eigenlijk ongeschikt maakt. In deze periode zal het bolwerk ook wel aan de achterzijde dichtgezet en van een torenspits zijn voorzien. Met een hoogte van circa 26 meter zal de ‘Groeten toren', zoals hij de volksmond wordt genoemd, toch ruim boven de verdedigingswallen hebben uitgestoken.

Na de opheffing van de vestingstatus in 1867 onderging dit imposante bouwwerk hetzelfde lot al vrijwel alle in de loop der eeuwen gebouwde verdedigingswerken; het werd tot op maaiveldniveau gesloopt.

Aangetroffen overblijfselen

Als uitvloeisel van de herinrichtingswerkzaamheden voor het Koninginneplein werden een aantal kabels en een deel van de riolering ter hoogte van de Keulse Poort vervangen. Twan Ernst (cultuurhistorie Venlo): "Bij deze werkzaamheden werden ook een aantal funderingen van het bolwerk aangesneden. Geconstateerd kon worden dat de resten ervan vrijwel direct onder het maaiveld bewaard zijn gebleven. In tegenstelling tot de Middeleeuwse stadsmuur waren de fundamenten uit mergel opgebouwd. Het opgaande muurwerk en de kolommen achter de verbindingsmuren met de voorpoort waren wel uit baksteen opgetrokken.”

Afgaande op plattegronden van vestingtekeningen is bij de recente graafwerkzaamheden een werkput voor een nieuwe ‘waterbak' precies gegraven op de plek van het toegangsportaal aan de achterzijde van de voormalige toren. Als gevolg van de aanleg van een tweetal oudere rioleringsbuizen was een groot deel van dit trapportaal al eerder vergraven. Desondanks geven de aanwezige resten nog altijd een goede indruk van de indrukwekkende omvang van dit verdedigingswerk.

reageer