Venlo
 

Monumenten

Cultuurhistorie is de verzamelnaam voor archeologie, cultuurlandschap en monumenten. Het maken van kaders en regels voor bescherming en ontwikkeling van cultuurhistorisch erfgoed is een taak van het Rijk en van gemeenten. Binnen de gemeente Venlo geeft de sectie Monumenten en Archeologie van de afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling hieraan invulling.

 

Gemeente Venlo
Afdeling Ruimte en Economie

Team Wonen en Leven

Cluster Erfgoed

 

Garnizoenweg 3 gebouw F

Postbus 3434

5912 RK  Venlo

tel 077-359 63466994
cultuurhistorie@venlo.nl

 

 

De gemeente Venlo gaat zorgvuldig om met het bieden van correcte en actuele informatie aan de bezoekers van deze website. Zij kan echter niet garanderen dat deze informatie in alle gevallen foutloos, volledig en actueel is. Komt u informatie tegen die niet correct of verouderd is, dan stellen wij uw reactie bijzonder op prijs.

 

Aan de informatie op deze website van de gemeente Venlo kunnen geen rechten worden ontleend. Verder aanvaardt de gemeente Venlo geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden en/of gedateerde informatie.

 

Het auteursrecht van informatie die via links toegankelijk is ligt bij de eigenaar van de betreffende pagina’s. De gemeente Venlo is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de sites waar naar wordt verwezen. Koppeling houdt ook geen bekrachtiging van gegevens in.

 

© 2010-2015 │ gemeente Venlo Monumenten en Archeologie

Zeldzame klassieke saterkop op Tegels dak

Nauwelijks zichtbaar, aan de achterzijde van een bijzonder monument in Tegelen, is een opmerkelijke dakpan te zien. Het gaat om een zogenaamde 'vorstpan', speciaal gemaakt voor de hoek van een dak. Die plek is vreemd, want het is juist de bedoeling dat deze dakpan zijn ‘gezicht laat zien'. Het bijzondere aan deze vorstpan is namelijk een versiering in de vorm van een saterkop, een symbool uit de Klassieke Oudheid.

 

Aan de achterzijde van de voormalige smederij bevindt zich een bijzondere dakpan met een satyrkop

 

De blauw gesmoorde dakpan is te vinden op het voormalige woon- en winkelpand van smederij P. Giesen aan de Hoekstraat in Tegelen. Het uit 1933 daterende pand van architect Lambert Noten is sinds 2011 gemeentelijk monument. De dakpan met de kop van een sater is een onopvallend maar bijzonder elementje aan het gebouw.

 

Saterkop
Klassiek thema

Twan Ernst (cultuurhistorie Venlo): ‘De vrolijke vormgeving maakt duidelijk dat het weghouden van boze geesten niet de reden voor het aanbrengen van deze vorstpan zal zijn geweest. De bedoeling van dit soort ornamentiek is dat het vanaf de grond gezien een verfraaiing van de dakbedekking moest vormen, want omhoog kijkend zie je op de hoek de beginvorstpan met het gezicht van een sater.'

 

Het idee van dergelijke versieringen is afgekeken van de Grieken, ver voor onze jaartelling. Later werd het door de Etrusken en Romeinen overgenomen. In het Grieks heet zo'n eindversiering een antefix. De achterliggende gedachte van de afbeelding is het bij de woning weghouden van boze geesten.

 

 

Antefix in de vorm van een Gorgonenkop

 

Hoofd sater

De afbeelding van het hoofd op de Tegelse dakpan is afgeleid van een sater of satyr, een figuur uit de Griekse mythologie. Dit vrolijke en ondeugende boswezen behoorde tot het gevolg van de wijngod Dionysos. Bokkestaart, spitse oren, soms bokkepoten en een ithyphallos (erecte penis) behoren tot zijn fysieke kenmerken. Daarnaast zijn satyrs doorgaans sterk behaard en dragen een baard. Een veel voorkomend attribuut is de fluit. Een bekende satyr is bijvoorbeeld de god Pan met zijn welbekende panfluit.

 

Product van Teeuwen kleiwarenindustrie

Ondanks de exotische symboliek is de pan zelf een puur Tegels product. Ze werden in het eerste kwart van de twintigste eeuw ontworpen en gefabriceerd bij dakpannenfabriek Teeuwen aan de Kaldenkerkerweg in Tegelen. Dat deze pan in Tegelen wordt aangetroffen is, gezien de aanwezigheid van de fabriek van Teeuwen, niet zo vreemd. Het is een bijzondere en opvallende uiting van de ooit zo florerende grofkeramische industrie in de regio, waarin het bedrijf Teeuwen een koploperspositie vervulde.

 

Dakpan met hoofd van een Sater uit het dakpanmuseum in AlemDe familie Teeuwen bezat vanaf de vroege negentiende eeuw keramische werkplaatsen en bedrijven in Tegelen, Blerick, Kaldenkerken en Reuver. Rond 1900 waren deze bedrijven uitgegroeid tot grote industrieën, waar een breed scala aan hoogwaardige keramische producten werd vervaardigd en die aan velen werkgelegenheid boden. De naam Teeuwen groeide daarbij uit tot een begrip in de Nederlandse en Duitse bouwwereld.

 

Tegenwoordig is deze opvallende vorstpanversiering vermoedelijk nog maar op weinig plaatsen te vinden. Behalve het exemplaar in Tegelen is er nog een in rode klei gebakken exemplaar te bewonderen in het Nederlands dakpannenmuseum in Alem.

 

Links

Nederlands Dakpannenmuseum