Geheimzinnige tekens op Tegelse toren

Venlo is weer een toren rijker: de Romertoren aan de Maasboulevard. Het 65 meter hoge bouwwerk is in rap tempo uit de grond gestampt. Een spectaculair gezicht. Kloeke torens bouwen was in de middeleeuwen niet minder spectaculair. Het duurde wat langer, maar het resultaat was er ook naar.

Voor de middeleeuwers schuilde in de bouw van torens ook een gevaar. Niet zelden brandde een complete stad of een heel dorp af door blikseminslag. Om dit gevaar af te wenden werd iets bedacht. Zo ook in Tegelen, op de enige bewaard gebleven middeleeuwse toren van de gemeente Venlo.

Mysterieuze merken

Wie de 15e-eeuwse toren van de Tegelse Martinuskerk beter bekijkt, zal zien dat het muurwerk is versierd. Links en rechts van de grote deur zijn nog vaag merkwaardige tekens te herkennen. Deze figuren zijn ook te zien aan de noordzijde en aan de zuidzijde van de toren. Wat deze tekens voorstellen is niet precies bekend. Slechts enkele zijn herkenbaar, zoals bijvoorbeeld een kruis met brede voet aan de noordkant. Dit is een verwijzing naar de kruisiging van Jezus op de Calvarieberg. Verder zijn er diverse hardstenen kruisjes te zien en een mysterieuze voorstelling van twee ineengestrengelde fabeldieren.

Volksgeloof

De Tegelse merktekens zijn niet uniek, maar wel redelijk zeldzaam. Er zijn nog maar een paar middeleeuwse bouwwerken waarop de tekens te zien zijn, in Limburg onder andere in Roggel, Nederweert en Oostrum. Over de betekenis zijn onderzoekers het niet eens. Sommigen denken dat het gewoonweg versieringen zijn, als kenmerk van rondtrekkende metselaars. Anderen leggen een relatie met middeleeuwse rechten en plichten. Weer anderen kennen de metseltekens een mystieke betekenis toe, voortkomend uit het middeleeuwse volksgeloof. Ze waren dan bedoeld om onheil af te weren of om de toekomst gunstig te stemmen.

Duivels en demonen

Het weren van onheil, kwaadwillende geesten en demonen was in de middeleeuwen niet ongebruikelijk. Voor de vrome middeleeuwers lag het kwaad immers altijd op de loer. Huizen en boerderijen werden met christelijke symbolen beschermd om de duivel buiten de deur te houden. Bij de toegangen van kerkhoven werden bijvoorbeeld ‘duivelsroosters’ gelegd, die de duivel met zijn bokkenpoten niet kon passeren.

Brandgevaar

Roy Denessen (monumenten Venlo): ‘De tekens in de middeleeuwse toren van Tegelen moeten zeer waarschijnlijk in verband worden gebracht met het weren van onheil. Niet zo zeer voor duivels en demonen, maar voor de vernietigende kracht van vuur. De toren was het hoogste punt van het dorp en liep dus gevaar bij onweer en bliksem. Bliksemafleiders kende men nog niet. Om het gevaar af te wenden werden afweertekens aangebracht. Een alternatief redmiddel dus'.

Een ander fraai voorbeeld elders in Tegelen is het onheilskruis boven de ingang van de met vuur gestookte pottenbakkerij van het Kranenbreukershuis aan de Hoekstraat. Denessen: ‘De hardstenen kruisjes in de toren zijn zogenoemde wijdingskruisjes. Deze markeerden voorafgaand aan de bouw van de toren de hoeken van het gewijde perceel waarop het bouwwerk werd opgericht. Tijdens de bouw zijn ze ingemetseld'.

De steen met fabeldieren is een fragment van een oude doopvont uit ongeveer 1200. Nadat het gewijde waterbekken was gebroken werd het niet afgedankt, maar ingemetseld. Ook deze symbolen hadden tot doel om het bouwwerk extra bescherming te bieden. 'In dit opzicht is de middeleeuwse toren van Tegelen zeer bijzonder. Letterlijk een monument van formaat!’, aldus Denessen.

Meer weten over mysterieuze middeleeuwse merktekens? Zie onderstaande links.

Links

Middeleeuwse metseltekens (bijdrage Marc Robben)

Metseltekens Sint Martinuskerk Tegelen (foto's Marc Robben)

Ingemetselde kruisen, maskers en doopvonten (bijdrage Marc Robben)

Gekalkte beschermingstekens op gevels (bijdrage Marc Robben)

Tekens van tegenspraak. Een inventarisatie van oude tekens op gevels in de Zuidelijke Nederlanden (Brabants Heem 1989)

[Foto´s: Roy Denessen, Ton Desar, Lé Giesen]

reageer